استاندارد تغییر اندازۀ متن در محیط‌های وب

مقدمه

استانداردی که پیش روی شماست، به تغییر اندازۀ متن در محیط‌های وب‌گاه‌ها و صفحات وب مربوط می‌شود. به‌طورکلی تغییر اندازۀ متن یا Resize text بر تغییر اندازۀ متن، عناوین و تصاویر برگرفته از متن دلالت دارد، به‌گونه‌ای که افراد کم‌توان که نیاز به ابزارهای کمکی دارند، بتوانند تا حدود 2 برابر، اندازۀ استاندارد محتوا یا متن‌های درج‌شده در وب‌گاه‌ها را افزایش دهند. در این استاندارد باید اطمینان حاصل شود که متن‌ها -شامل کنترل‌ها، نویسه‌ها (کاراکترها) و علائم متنی و حتی کدهای اسکی- برای اغلب کاربران مشاهده‌شدنی هستند. اندازۀ این قبیل متن‌ها باید به‌راحتی برای افرادی که به کم‌بینایی دچارند، تغییر کند. جامعۀ هدف اصلی این استاندارد، افراد مبتلا به کم‌بینایی متوسط هستند. بر اساس این استاندارد، این افراد باید بتوانند بدون نیاز به ابزارها یا نرم‌افزارهای کمکی، مانند ابزارهای بزرگ‌نمایی تصویر، فقط با تغییر اندازۀ محتوا در یک صفحۀ وب نیاز خود را مرتفع کنند.

طراحان و توسعه‌دهندگان وب باید به این نکته آگاه باشند که تغییر مقیاس محتوا در یک وب‌گاه و نیز تغییر محتوا توسط عامل کاربری، یک نکتۀ کلیدی است. در دستورالعمل UAAG1.0 checkpoint. به کاربران اجازه داده می‌شود که خودشان اندازۀ متن را تغییر دهند و آن را پیکربندی کنند.

نویسنده و طراح وب و محتوا موظف است محتوای وب را به‌گونه‌ای ایجاد کند که هنگامی‌که عامل کاربر به تغییر اندازۀ محتوا نیاز دارد، محتوای وب از حالت اصلی خودش خارج نشود و به عبارت دیگر، تکه‌تکه نشود. همین‌طور باید طراحان و توسعه‌دهندگان وب به این نکته اشراف داشته باشند که مؤلف محتوا تا یک حدی می‌تواند در تکه‌تکه نشدن و گسترش یکپارچگی محتوا در صورت تغییر موضوع‌های محتوا دست داشته باشد و از تغییر اندازۀ منطقی متن‌ها و کنترل‌های متنی حمایت کند.

این امر به مقدار زیادی از نحوۀ برنامه‌نویسی و نوع استفاده از script هایی که توسعه‌دهنده و طراح وب ایجاد می‌کند، حاصل می‌شود؛ که ظرفیت مقیاس‌پذیری را به وب‌گاه ارائه می‌دهد.

عامل طراح و نویسندۀ محتوا نمی‌تواند در هر حالی اطمینان یابد که بزرگ‌نمایی یا تغییر اندازه توسط کاربر همواره رعایت می‌شود؛ زیرا برخی از امکانات نرم‌افزاری‌ای که در سَمت کاربر وجود دارد، امکان تغییر اندازۀ منطقی را به کاربر نمی‌دهد.

2.    مثال‌هایی برای این استاندارد

  • یک کاربرِ دارای محدودیت‌های بینایی، در حال خواندن یک صفحۀ وب است.
  • این کاربر نمی‌تواند متن صفحۀ وب را که دارای اندازۀ کوچک‌تری است، بخواند و به یک متن بزرگ‌تر نیاز دارد. برای اینکه این فرد بتواند راحت‌تر مطالب را مطالعه کند و ببیند، تمامی اطلاعات این صفحه قابل تبدیل به اندازۀ بزرگ‌تر هستند.
  • یک صفحۀ وب وجود دارد که در آن یک کنترل برای تغییر اندازۀ صفحۀ وب ایجاد شده است. با انتخاب این کنترل می‌توان تنظیمات مربوط به قالب‌بندی صفحۀ وب را تغییر داد؛ به‌طوری‌که کاربر بتواند با کاربست این تغییرات، راحت‌تر متن را بخواند.
  • یک کاربر از ابزار و امکانات بزرگ‌نمایی و یک عامل کاربری کمکی برای تغییر اندازۀ محتوا استفاده می‌کند. تمام محتوای وب‌گاهی که این کاربر با ابزارهای بزرگ‌نمایی مشاهده می‌کند، قابلیت بزرگ‌نمایی به‌وسیلۀ ابزار را دارد. همچنین این کاربر می‌تواند در صورت نیاز، مکان بزرگ‌نمایی‌اش را با ابزارهای بزرگ‌نمایی و توسط نوار پیمایش جابه‌جا کند.

اگر نویسندگان و تولیدکنندگان محتوا، از فناوری یا محتوایی استفاده کنند که عامل کاربری حتی با امکانات موجود نتواند از بزرگ‌نمایی بهره ببرد، آن‌ها وظیفه دارند امکاناتی را در خود صفحۀ وب تدارک ببینند که کاربر با کمک آن‌ها امکان بزرگ‌نمایی یا تغییر اندازۀ متن را داشته باشد. اگر امکانات بزرگ‌نمایی برای عامل کاربری فراهم نشود، اما کاربر بتواند متن موجود در صفحۀ وب را تغییر بدهد، تولیدکننده یا نویسندۀ محتوا باید نسبت به در دسترس بودن محتوا برای کاربر مطمئن شود؛ در غیر این صورت، تولیدکنندۀ محتوا به وظیفۀ خود عمل نکرده است.

بعضی از component های رابط کاربری برای فعال شدن نیاز دارند که کاربر آن‌ها را فعال کند و به‌خودی‌خود فعال نیستند؛ برای مثال، در یک برنامۀ پست الکترونیک تحت وب قسمت subject به‌خودی‌خود فعال نیست و کاربر می‌تواند با کلیک کردن روی این قسمت، آن را فعال و برای نوشتن عنوان ایمیل خود آماده کند.

یا برای مثال در صفحات گستردۀ مبتنی بر وب، مانند اکسل تحت وب، هر خانه از این صفحات گسترده به‌خودی‌خود می‌تواند محتوای زیادی را بگنجاند؛ ولی برای اینکه خانه‌های جدول به هم نریزد و معماری دیداری حفظ شود، خانه‌های غیرفعال جدول که کاربر روی آن تمرکزی ندارد، فرو کشیده  شده است. همین‌که کاربر روی خانۀ موردنظر کلیک می‌کند، تغییر اندازه می‌دهد و مطالب و محتوا را به حالت درشت می‌نمایاند.

این‌گونه موارد که تمرکز کاربر می‌تواند موجب افزایش اندازۀ خانۀ جدول یا صفحۀ گسترده شود، کاملاً توسط این استاندارد تأییدشدنی است. به‌طورکلی تولیدکنندگان نرم‌افزارهای تحت وب باید امکانی را فراهم کنند که در صورت نیاز کاربر به تمرکز روی خانه‌ای از صفحۀ گسترده، خانه‌ای که دارای محتوای طولانی‌تری است، به‌طور گسترده نشان داده شود.

به‌هرحال، این استاندارد از تغییر اندازۀ متن تا 200% حمایت می‌کند؛ همچنین از بزرگ‌نمایی بخش‌های مختلف یک صفحۀ وب، طرح‌ها و قالب‌های مختلف و سایر عناصری که می‌توانند در صفحۀ وب دستِ‌کم 200% بزرگ‌نمایی را داشته باشد، پشتیبانی می‌کند؛ هرچند این عددی است که طراحان و توسعه‌دهندگان وب باید بدون توجه به ظرفیت‌های نرم‌افزارهای کمکی در طراحی و سازمان‌دهی صفحات وب اعمال کنند. البته فناوری‌های کمکی‌ای وجود دارند که امکان بزرگ‌نمایی را حتی بیشتر از 200% هم فراهم می‌کنند؛ این فناوری‌ها برای افرادی کاربرد دارد که طیف وسیع‌تری از اختلالات بینایی را دارند.

نکتۀ درخور توجه در این قسمت، این است که تصاویر متن‌ها را نمی‌توان همانند خود متن بزرگ‌تر کرد؛ یعنی مقیاس‌پذیری تصاویر متن از مقیاس‌پذیری خود متن کمتر است؛ زیرا تصاویر متن‌ها بر اساس پیکسل ایجاد می‌شوند و درصورتی‌که از یک حدی بزرگ‌تر شوند، شطرنجی و تخریب می‌شوند. درنتیجه، توصیه می‌شود در فضاها و مکان‌هایی که می‌توان از متن استفاده کرد، از تصویر متن در صفحۀ وب استفاده نشود.

یکی دیگر از دلایلی که نباید از تصویرمتن استفاده شود، این است که تضاد (کنتراست) و رنگ‌بندی یک صفحۀ وب درصورتی‌که متن بدون تصویر متن موجود باشد، راحت‌تر و ساده‌تر است.

هدف اصلی این استاندارد کمک به افراد مبتلا به کم‌بینایی است تا بتوانند با تغییر اندازۀ متن، محتوای صفحۀ وب را آسان‌تر و راحت‌تر بخوانند.

1.    استفاده از فناوری‌های بزرگ‌نمایی صفحات وب

در این استاندارد، از دستورالعمل G142 کمک گرفته شده است. این دستورالعمل توسعه‌دهندگان وب را به استفاده از فناوری‌هایی فرامی‌خواند که می‌توانند در بزرگ‌نمایی صفحات وب کاربران را یاری کنند. بیشتر توضیحات مربوط به این دستورالعمل برای تغییر اندازۀ متن به‌وسیلۀ ابزارهای بزرگ‌نمایی است. در این دستورالعمل پذیرفته شده است که طراحان باید اطمینان یابند که محتوای وب به‌وسیلۀ فناوری‌هایی که از سمت کاربر استفاده می‌شود، قابل بزرگ‌نمایی است. همچنین تولیدکنندگان و نویسندگان محتوا باید ظرفیت‌های فناوری‌هایی را که می‌توانند به بزرگ‌نمایی محتوا کمک کنند، کاملاً درک کنند و در هنگام تولید محتوا به این نکته پی ببرند که آیا این ابزارها می‌توانند با کاربری عوامل کاربر، در برآوردن نیازهای دیداری کاربر سازگار باشند.

1-1. مثال: نسخۀ 2 مرورگر opera

برای مثال، مرورگر opera نسخۀ 2 به بعد، قابلیت بزرگ‌نمایی محتویات مبتنی بر html و css را دارد. همچنین نرم‌افزار Adobe acrobat reader به کاربران این شگرد را می‌دهد که سایر محتواها و نوشته‌های مبتنی بر pdf را تغییر دهند و آن‌ها را به حالت بزرگ‌نمایی‌شده ببینند.

2.    بزرگ‌نمایی صفحات وب مبتنی بر Silverlight

دستورالعمل SL22 بیانگر وجود سازوکارهای بزرگ‌نمایی صفحات وب مبتنی بر فناوری‌های Silverlight است. این دستورالعمل شرح می‌دهد که کاربران و توسعه‌دهندگان وب چگونه می‌توانند از ابزارها یا قابلیت‌های بزرگ‌نمایی برنامه‌های مبتنی بر Silverlight در مرورگر خودشان استفاده کنند. همچنین بیان می‌کند در برخی مواقع که ،بخشی از صفحۀ وب مبتنی بر Silverlight است از بزرگ نمایی صفحه وب پشتیبانی ‌کند .

محتوای Silverlight در ابعاد قالب مبتنی بر Silverlight و بر اساس پیکسل طبقه‌بندی شده است. زمانی‌که به‌واسطۀ مرورگری که توانایی بزرگ‌نمایی موضوع‌ها را دارد، محتوای Silverlight موجب بزرگ‌نمایی این قسمت از صفحۀ وب می‌شود، بخشی از فایل html که محتوای Silverlight در آن جای گرفته است نیز از این بزرگ‌نمایی حمایت و کمک می‌کند فایل‌ها و محتویات مبتنی بر Silverlight بزرگ‌تر و با بزرگ‌نمایی بهتری به‌عنوان فایل خارجی دیده شوند.

از نسخۀ دوم Silverlight به بعد، شرکت مایکروسافت که شرکت توسعه‌دهندۀ این platform هاست، روی zoom و بزرگ‌نمایی این platform کارکرد. او تلاش کرد توسعه‌دهندگان وب که Silverlight را به کار می‌برند، بتوانند از قابلیت‌های بزرگ‌نمایی برای کاربران کم‌بینا استفاده کنند. بااین‌حال، اولین قابلیتی که به‌صورت کامل به وجود آمد، در نسخۀ سوم به بعد Silverlight بود. در نسخۀ قدیمی Silverlight، اگر توسعه‌دهندگان وب می‌خواستند محتوا، متن و تصاویر را با وضوح کامل بزرگ‌نمایی کنند، باید از فناوری java script در کنار XAML استفاده می‌کردند. توسعه‌دهندگان برای اینکه تغییر مقیاس و اندازه‌های محتویات مبتنی بر Silverlight را فراهم کنند، باید بتوانند از روش Scale transform در نسخۀ سوم به بعد Silverlight استفاده کنند. این روش با نام quirks mode نیز شناخته می­شود؛ روشی است برای بزرگ‌نمایی بهتر فایل‌های Silverlight بدون اینکه به فناوری‌هایی مثل java script نیاز باشد. همچنین Silverlight در نسخه‌های جدید خود امکان جلوگیری از بزرگ‌نمایی بدون قاعده و غیرمعقول را فراهم کرده است؛ زیرا در پاره‌ای مواقع، برخی از کاربران به دلیل معلولیت و حرکت‌های اضافی که دارند، ناخودآگاه بزرگ‌نمایی غیرمنطقی را موجب می‌شوند. هنگامی‌که شما طراح وب هستید، اگر از Silverlight به‌عنوان رسانۀ انتقال‌دهندۀ محتوا استفاده می‌کنید، این آگاهی را داشته باشید که در صورت بزرگ‌نمایی، محتوای مبتنی بر Silverlight هرگز پوسته‌پوسته، تکه‌تکه یا شطرنجی نمی‌شود.

3.    استفاده از style switcher در Silverlight برای افزایش یا تغییر اندازۀ قلم یا متن

در این قسمت از استاندارد، به دستورالعمل SL23 می‌پردازد. این دستورالعمل بر استفاده از style switcher در Silverlight برای افزایش یا تغییر اندازۀ قلم یا متن دلالت می‌کند. همان‌طور که پیش از این هم اشاره شد، Silverlight از نسخۀ 3 به بعد تمرکز کاملی روی تغییر اندازۀ عناصر متن دارد. یکی از ابزارهایی که برای تغییر اندازۀ متن می‌توان در Silverlight جاسازی کرد، style switcher است.

طراحان و توسعه‌دهندگان وب می‌توانند از style switcher استفاده کنند. یک مشخصه‌ای به نام font size در بخش استایل Silverlight وجود دارد که به UI یا رابط کاربری Silverlight کمک می‌کند که منعطف‌تر باشد. به این صورت که برای هر کنترلی در Silverlight، چه text box و چه bottom باشد، می‌توان font size مختلف و مختص خودش را جاسازی کرد. Silverlight از قالب‌های دارای چارچوب منسجم پشتیبانی می‌کند؛ که کمک بسزایی برای بیشتر شدن تنوع رابط‌های کاربری برای توسعه‌دهندگان وب به شمار می‌رود.

همچنین می‌تواند این تنوع را بر قالب‌های پیش‌فرض مبتنی بر XAML دیکته کند. همان‌طور که می‌دانید، style switcher های Silverlight بر اساس زبان برنامه‌نویسی XAML نوشته می‌شوند. بنابراین زمانی‌که توسعه‌دهندگان این زیرساخت می‌خواهند یک رویدادی را بنویسند، کدها را در چارچوب XAML می‌نویسند. درواقع، XAML حد واسطی است میان انعطاف‌پذیری قالب‌های مختلف Silverlight و کم‌توانی‌های عامل کاربری. همان‌طور که پیش‌تر هم گفته شد، Silverlight از مباحث مربوط به بزرگ‌نمایی در مرورگرهای مختلف وب پشتیبانی می‌کند. مادامی‌که مرورگرهای وب قابلیت‌های مربوط به بزرگ‌نمایی را رعایت کنند، Silverlight هم به‌لحاظ قابلیت‌های نرم‌افزاری و ساختاری حمایت می‌شود. به همین دلیل، محتوای مبتنی بر Silverlight عناصر متنی و سایر عناصر دارای قابلیت مقیاس‌پذیری را شامل می‌شود.

شیوه‌ای که در این دستورالعمل بیان شده است و توسعه‌دهندگان محتوای مبتنی بر Silverlight باید رعایت کنند، بیشتر زمانی راهگشاست که عامل کاربر یا مرورگر کاربر توانایی بزرگ‌نمایی را نداشته باشد. به همین دلیل، باید توسعه‌دهندۀ وب یا طراح محتوای مبتنی بر Silverlight از روش‌های (تکنیک‌های) داخل پلتفرم Silverlight برای بهبود وضعیت بزرگ‌نمایی و مقیاس‌پذیری استفاده کند. در قسمت بالا اشاره شد که یکی از این قابلیت‌ها به style switcher و صفت font size مربوط می‌شود که می‌توان آن را به هر کنترلی نسبت داد.

اندازه‌های قلم یا font size در Silverlight پیشنهاد می‌شود که بر اساس درصد نباشند؛ در اصل، اندازه‌ها در پلتفرم Silverlight یک عدد صحیح نیستند و با یک عدد غیرصحیح ارزش‌گذاری می‌شوند. Silverlight با اینکه اندازه‌گیری پیکسل را به رسمیت می‌شناسد و اصولاً در این پلتفرم واحد اندازه‌گیری متن (text) و تصویر، هر دو بر مبنای پیکسل هستند، با واحد پیکسل ارزش‌گذاری می‌شود. می‌توان گفت که بحث گرافیکی Silverlight مطرح است و اینکه به‌طورکلی حتی در زبان xaml تنها واحد اندازه‌گیری عناصر پیکسل است و پیکسل را درک می‌کند. بنابراین در زبان xaml اساساً سایر واحدهای اندازه‌گیری مثل سانتی‌متر یا نقطه در تصویر را درک نمی‌کند. همچنین درخواست‌نامه‌های (اپلی‌کیشن‌های) خروجی Silverlight نیز که بر اساس WPF هستند، همه این خاصیت را پیگیری می‌کنند؛ یعنی در طراحی، رابط‌های کاربری، چه به‌صورت گرافیکی و چه به‌صورت کدنویسی ایجاد شوند، بر اساس WPF نوشته می‌شوند و واحد اندازه‌گیری آن‌ها بر مبنای پیکسل است.

4.    استفاده از پنل برای جلوگیری از پیمایش افقی محتوا

در این قسمت از استاندارد، دستورالعمل G146 بیان می‌شود. بر اساس این دستورالعمل، طراحان و توسعه‌دهندگان وب می‌توانند برای جلوگیری از پیمایش افقی صفحۀ وب، حتی درصورتی‌که اندازۀ قلم‌ها افزایش می‌یابد، از panel ها (شناور) استفاده کنند. در این روش، طراحان و توسعه‌دهندگان وب می‌توانند با طراحی یکپارچۀ صفحۀ وب، آن را در امتداد هم به پنل‌های شناوری تقسیم کنند؛ به‌طوری‌که هر پنل موضوع‌های مختلف خود را دنبال کند و هر بخش در یک پنل جاگذاری شود. همچنین هر پنل به‌خودی‌خود می‌تواند، درصورتی‌که کاربر بخواهد، مطالب بیشتری از محتوای آن پنل دریافت کند و پیمایش شود؛ ولی در حالت کلی، صفحۀ وب نیاز به پیمایش ندارد. برای پیاده‌سازی این روش دو قانون باید رعایت شود:

  • پنل‌های شناور در مناطق مختلف و در اندازه‌های مختلفی که نیاز است، تعریف شوند. این پنل‌ها می‌توانند کوچک یا بزرگ شوند؛ همچنین می‌توان در ادامه، مطالب یا محتوای متنی را به پنل‌های شناور تقسیم کرد.
  • موقعیت پنل‌های شناور به‌صورت افقی در صفحه تنظیم گردد و پنل‌ها در بسته‌های افقی چیدمان شوند؛ و درصورتی‌که یک پنل جدید برای یک محتوای جدید نیاز باشد، در امتداد چیدمان افقی پنل‌ها لحاظ شود و هر بسته جای مخصوص خود را داشته باشد.

5.    ایجاد کنترل برای افزایش اندازۀ متن

در این قسمت از استاندارد، قرار است توسعه‌دهندگان وب بپذیرند که از دستورالعمل G178 استفاده کنند. این دستورالعمل بر ایجاد کنترل‌هایی در یک وب‌گاه تأکید می‌کند که به کاربران اجازه می‌دهد با استفاده از آن‌ها اندازۀ متن را در صفحات وب تا دو برابر اندازۀ معمول افزایش دهند. در این دستورالعمل اشاره شده است که برخی از کاربرانی که دچار کم‌بینایی هستند، از نرم‌افزارهای بزرگ‌نمایی تصویر استفاده نمی‌کنند؛ یا اینکه مرورگرهای وب برخی از کاربران امکان بزرگ‌نمایی متن را ندارد؛ یا مخاطب برخی از وب‌گاه‌ها کهن‌سالان هستند و این افراد اصولاً کار با کامپیوتر را به‌سختی یاد می‌گیرند؛ یا برخی از افراد دچار معلولیت‌های ذهنی هستند و با وجود اینکه به تغییر اندازۀ قلم‌ها نیاز دارند، نمی‌توانند با برخی از ابزارهای بزرگ‌نمایی، چه به‌صورت خاص در نرم‌افزار و چه به‌صورت تنظیماتی در خود مرورگر، کار کنند.

این دستورالعمل تأکید می‌کند که برای چنین طیف وسیعی از کاربران که بتوانند با یک وب‌گاه به‌راحتی کار کنند و ببینند، سازوکاری (مکانیسمی) باید طراحی شود؛ این سازوکار می‌تواند شامل لینک‌ها یا دکمه‌هایی باشد که به‌راحتی CSS صفحۀ وب را برای این افراد تغییر دهد. برای پیاده‌سازی این روش، طراحان و توسعه‌دهندگان وب باید این کنترل‌ها را که به کاربر اجازۀ دسترسی به یک صفحۀ وب را با اندازۀ عناصر متنی 200 درصد می‌دهد، طراحی و ایجاد کنند. در این صورت، زمانی‌که کاربر روی این کنترل‌ها کلیک می‌کند، صفحۀ وب را با تضاد (کنتراست) بیشتر و همچنین اندازۀ قلم بزرگ‌تر می‌تواند ببیند.

6.    تغییر نکردن محتوا یا کاربری در صورت بزرگ‌نمایی یا افزایش اندازۀ موضوع‌ها

در پایان، طراحان و توسعه‌دهندگان وب بی‌تردید باید از دستورالعمل G179 پیروی کنند؛ درصورتی‌که بخواهند امکان تغییر مقیاس متن و عناصر آن را در صفحۀ وب داشته باشند؛ زیرا این دستورالعمل باور دارد درصورتی‌که امکان بزرگ‌نمایی متن فراهم باشد، هرگز نباید محتوا و کاربری صفحه تغییر کند یا برهم بریزد. به همین دلیل، باید بلاک‌ها و بخش‌هایی از متن که بلاک‌ها در آن‌ها نوشته شده‌اند، ظرفیت بزرگ‌نمایی تا 200 درصد را داشته باشند؛ یا اگر هم در صورت افزایش اندازۀ متن، تغییری در اندازۀ این بلاک‌ها رخ دهد، تا جایی که امکان دارد، اجازۀ پیمایش کردن به کاربر داده شود. به‌طورکلی، این دستورالعمل باور دارد زمانی که اندازۀ نوشته افزایش می‌یابد، باید ظرفیت این افزایش در صفحۀ وب وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، طراح و توسعه‌دهندۀ وب باید در طراحی گرافیکی صفحۀ وب این پیش‌بینی را در نظر بگیرد تا هنگامی‌که عامل کاربر یا خود کاربر به بزرگ‌نمایی نیاز داشت، صفحۀ وب دچار به هم ریختگی نشود.

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

دوست دارید به بحث ملحق شوید؟
نظرات خود را با ما در میان بگذارید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *